به مناسبت ماه محرم و ایام عزاداری سرور سالار شهیدان حضرت اباعبدالحسین ع و یارانش مردم خراسان جنوبی به مانند دیگر هموطنان ایرانی در این روزها با برگزاری مراسم هایی خاص به سوگ نشسته اند.

يكي از مراسمي كه معمولا در ايام عزاداري امام حسين ع در سطح استان ما انجام مي شود، برگزاري مراسمي تحت عنوان حسن حسين است.

در اين مراسم كه اكنون تنها در برخي از مناطق شهري و در برخي از روستا ها انجام مي شود، عزاداران حسيني از پير و جوان حلقه اي بزرگ تشكيل مي دهند و دور علم ابوالفضل العباس ع مي چرخند و اشعاري را قرائت مي كنند.

در روستاي بصيران این مراسم مرتب هر شب و همه ساله و با استقبال گرم مردم اين منطقه و روستاهاي اطراف آن برگزار مي شود و حال و هواي ديگري به مراسم عزاداري مي دهد.

در اين مراسم وقتي عزاداران دور علم مي چرخند، دست چپ را بر روي دوش فردي كه پهلويش قرار دارد گذاشته و با دست راست در حين چرخيدن 2 بار به سينه و 2 بار به پاي خود مي زنند و يك نفر كه معمولا بزرگ روستا است، اشعاري به اين ترتيب مي خواند:

حسن حسين يا الله ، حسن حسين يا الله

حسن حسين يا الله ، يزيد لعنت الله

حسن چه شد، شهيد است

حسين چه شد، شهيد است

كشنده اش ، يزيد است

تشنه حسين به كربلا، شيعه،  تو آب مي خوري؟

حسن حسين يا الله ، يزيد لعنت الله

قسمت اول اين ابيات توسط مداح يا ذاكر و قسمت دوم توسط عزادارن يا همان افرادي كه دور علم مي چرخند بيان مي شود.

در شب هايي كه به ايام تاسوعا و عاشوراي حسيني نزديك مي شوند اشعاري جديد به اشعار قبلي اضافه مي شود، در شب تاسوعا مي گويند:

يا عباس يا عباس، جانم فداي عباس

در اين هنگام مداح اصلي با انگشت به علم حضرت ابولفضل ع اشاره مي كنند و مي گويد:

اين علم از كيست كي بي صاحب است؟

عزاداراني كه در حال انجام مراسم هستند جواب مي دهند، اين علم از ماه بني هاشم است.

در شب عاشورا باز گروهي از عزاداران مي خوانند، شب قتل حسين خون مي زند جوش، گروهي ديگر جواب مي دهند ، فلك سرگشته و عالم سيه پوش و يا مي خوانند شب قتل حسين بي گناه است، فلك سرگشته و عالم سياه است.

اين اشعار ادامه دارد تا حدود 20 دقيقه و در پايان عزادران با ذكر كلمه يا الله يا الله به سمت علم مي روند و آن را مي بوسند.

*مراسم علم بندان

در بیرجند علم از مهمترین و اصلیترین علایم عزاداری است و مردم برای آن احترام زیادی قایل هستند، به صورتی که وقتی علم ها را می‌بندند انگار که دوباره به آن جان می‌بخشند و هرگز به علم پشت نمی‌کنند.
مراسم علم بندان یا علم بند و ‪ در بیرجند و روستاهای این شهرستان در روزهای مختلف دهه نخست محرم از جمله روز اول، دوم، سوم، چهارم و هفتم انجام می‌شود.

در روستای درخش علم بندان مراسمي است که در روز چهارم محرم الحرام انجام مي شود. سپس علم بندها در مسجد جامع درخش گردهم مي آيند. علم ها تا عصر عاشورا همراه عزاداران در مراسم حضور دارند.

هر کدام از علم ها به نام يکي از ائمه اطهار ع نامگذاري و برپا مي شود. دوازده علم به نام دوازده امام و دو علم به نام حضرت فاطمه زهرا س و قمر بني هاشم آقا ابالفضل العباس ع طي مراسم خاص با پارچه هايي به رنگ هاي مختلف و زيبا پوشانده مي شود.

اين مراسم نسل به نسل از پدر به پسر بزرگتر خانواده انتقال مي يابد. هر کدام از علم ها علاوه بر اينکه داراي صاحبي موروثي است داراي علم گرداني موروثي نيز مي باشد.

نگهداري طوق بالاي علم در طول سال بر عهده علم گردان است، علم گردان در طول مراسم حراست و مواظبت از علم را بر عهده دارد و به اعتقاد اهالي روستاي درخش اگر علم دچار خسارت شود و يا بر زمين بيفتد توسط صاحب علم بايد قرباني داده شود در غير اينصورت براي خانواده صاحب علم اتفاق ناگواري در طول سال رخ خواهد داد.

از روز چهارم محرم تا پايان مراسم عزاداري در عصر عاشورا علم گردانان علم ها را دور ده مي چرخانند و براي صحت و سلامتي اهالي منزل و شادي مردگان آنان ذکر فاتحه سر مي دهند.

آمدن علم ها به منزل اهالي ده بسيار خوش يمن و نيامدن آنان بد يمن مي باشد، بنابراين اهالي ده مواظبند در طي اين چند روز حتماً علم ها به درب منازل آنان آمده و براي لحظاتي جلوي منزل آنان توقف نمايند.

هر علم گردان براي خود يک جارچي و يا همراه استخدام مي کند؛ وظيفه جارچي همراهي با علم گردان و جمع آوري نذوراتي است که مردم به علم گردانان اهداء مي کنند، چه بسا بسياري از مردم به خاطر حضور علم ها در جلوي منزلشان گوسفند قرباني مي کنند.

در پايان مراسم نذورات جمع آوري شده بين علم گردان و جارچي تقسيم مي شود.

*نخل

نخل سمبلي از حضور و فداکاري هاي سقاي دشت کربلا قمر بني هاشم  آقا حضرت ابالفضل العباس ع در حماسه کربلا مي باشد.

 از صبح روز تاسوعا نهم محرم الحرام کار پوشش و تزئين اين نخل بزرگ و زيبا آغاز مي شود. بسياري از جوانان روستا در کنار بزرگان براي آماده کردن نخل همراه و هم قدم مي شوند، در حين آماده کردن نخل گروه هيئت هاي عزاداري گرد روستا مي گردند و تمامي اهالي ده همراه آنان به عزاداري مي پردازند.

نخل از حيث ظاهر منحصر به فرد مي باشد بطوريکه در هيچ جاي کشور بدين هيئت ظاهر مراسم نخل برگزار نمي شود و مختص روستاي درخش مي باشد.

نخل را در سه زمان عصر تاسوعا , شب عاشورا و ظهر عاشورا به حرکت در مي آورند، گذشته ايام رسم بر اين بود هر کدام از هيئات ميهمان که از روستاهاي مجاور جهت عزاداري به درخش مي آمدند به احترام قدومشان نخل را براي آنان نيز به حرکت در مي آوردند.

وظيفه هدايت و حرکت نخل هم نسل در نسل از پدران به فرزندان بزرگتر منتقل مي شود. نخل داراي چهار پايه و داراي ارتفاعي نزديک به 6 متر مي باشد که نخل گردان ها آنرا بر روي دوش گذاشته و با حرکت به انتها و ابتداي صحن مسجد جامع مراسمي بسيار باشکوه و پرحرارت را بوجود مي آورند.

 در حين حرکت نخل علم ها نيز در اطراف نخل به حرکت در مي آيند و ساير عزاداران نيز به عزاداراي مي پردازند.

* دسته زنگ زن

اين مراسم که با بر هم زدن دو عدد چوب استوانه اي شکل کوچک انجام مي گيرد توسط عده اي از عزاداران که آنهم از پدرانشان به ارث برده اند صورت مي گيرد. اشعاري بسيار زيبا و جانسوز از محتشم کاشاني و ساير اشعار به همراه آهنگ ملايم سنج و صداي بر هم خوردن چوبها نظر هر مستمع و بيننده اي را به سوي خود جلب مي کند.

 اين دسته از عزاداران بصورت هيئتي مجزا در جلوي هيئت اصلي عزاداري با نظمي خاص و باشکوه ارادت خود را به امام حسين ع و ائمه اطهار ع ابراز مي دارند.

* روشن کردن شمع

در شب تاسوعا و عاشوراي حسيني عاشقان و ارادتمندان حضرت اباعبدالله الحسين ع خصوصاً جوانان و نوجوانان و کودکان در اتاقک شيشه اي سياري که در جلوي هيئت به حرکت در مي آيد و بسيار زيبا و باشکوه جلوه گري مي کند با روشن کردن تعداد بسيار زيادي شمع به ياد آن امام همام و فرزندان و اصحاب طاهرينش به عزاداري مي پردازند.